Gwara kociewska przez badaczy jest zaliczana do dialektu wielkopolskiego, jednakże również wiele wspólnych cech z dialektem mazowieckim. Gwara kociewska jest zbliżona do gwary ziemi chełmińsko-dobrzyńskiej i klasyfikuje się ją do jednej z najmłodszych dialektów Pomorza Gdańskiego. Wpływ na gwarę kociewską miała również kultura szerząca się na tych terenach. Bliskie kontakty z Gdańskiem i bliskość szlaku wiślanego sprawiły, że rozprzestrzeniała się tu mowa z Polski centralnej, która była uważana za bardziej nowoczesną. Gwara kociewska jest również zaliczana do serii dialektów niemazurzących. Dialekt kociewski zbliżony jest do literackiego języka polskiego, za wyjątkiem kilku naleciałości tak zwanych germanizmów lub kaszubizmów.

W gwarze kociewskiej można wyróżnić trzy grupy, które różnią się wymową samogłosek nosowych:

Południowokociewską – tereny południowego Kociewia pomiędzy Brdą a Wisłą – z zachowaniem nosowości i szeroką wymową ę oraz wąską ą np. gęś – ganś, książka – ksiunżka

Środkowokociewską – tereny położone nad rzeką Wierzycą – z zanikiem nosowości i szeroką wymową ę oraz wąską ą np. gęsi – gasi

Pólnocnokociewską – tereny położone pomiędzy Tczewem a Skarszewami – z zanikiem nosowości, ale wąską wymową ę np. gysi – gęsi, zymby – zęby